PRAYOG VA PRAYOGACHE PRAKAR (मराठी व्याकरण - प्रयोग व प्रयोगाचे प्रकार)

मराठी व्याकरण - प्रयोग
Please wait 0 seconds...
Scroll Down and click on Go to Link for destination
Congrats! Link is Generated

 

 प्रयोग - वाक्यातील कर्ताकर्मव क्रियापद यांच्या परस्पर संबंधाला प्रयोग असे म्हणतात.

मराठीत प्रयोगाचे तीन प्रकार पडतात.

1.कर्तरी प्रयोग - 

2.कर्मणी प्रयोग -

3.भावे प्रयोग 

1. कर्तरी प्रयोग (Active Voice) :

        कर्त्याच्या लिंग,वचन,पुरुषानुसार क्रियापद बदलत असेल तर त्या प्रयोगास कर्तरी प्रयोग (Active Voice) असे म्हणतात.

उदा . विनायक पुस्तक वाचतो.

(वरील वाक्यातील कर्ता,कर्म,क्रियापद ओळखुया - 

वाचणारा कोण?  -  विनायकने (कर्ता) 

काय वाचतो? - पुस्तक (कर्म) 

वाचतो  - क्रियापद


वरील वाक्यातील कर्त्याचे लिंग वचन पुरुष बदलल्यास क्रियापदाच्या रुपात बदल होतो का पाहुया.      

विनायक पुस्तक वाचतो.

विद्या पुस्तक वाचते. (कर्त्याचे लिंग बदलल्यास क्रियापद - वाचते.)

मुले पुस्तक वाचतात. (कर्त्याचे वचन बदलल्यास क्रियापद - वाचतात.)

तुम्ही पुस्तक वाचता. (कर्त्याचे पुरुष  बदलल्यास क्रियापद - वाचता)

     वरील वाक्यातील कर्त्याच्या लिंग,वचन,पुरुष बदलल्यास क्रियापदाचे रूप बदलते.म्हणून अशा वाक्यांना कर्तरी प्रयोग असे म्हणतात.

कर्तरी प्रयोगाची कांही उदाहरणे - 

1. गवळी धारा काढत. 

2. गीता जेवण करते.

3. सुनिल बोलतो.

(टीप -प्रयोग ओळखण्याची सोपी युक्ती.- 
 1. कर्तरी प्रयोग - कर्ता प्रथमा विभक्तीत असतो.
क्रियापद वर्तमानकाळात असते. उदा राम बैल बांधतो. 

            

कर्तरी प्रयोगाचे प्रकार - कर्तरी प्रयोगाचे दोन प्रकार आहेत. 

अकर्मक कर्तरी प्रयोग - ज्या कर्तरी प्रयोगात कर्म नसते व क्रियापद अकर्मक असते त्या कर्तरी प्रयोगास अकर्मक कर्तरी प्रयोग असे म्हणतात.

उदा.  1. रमेश लिहितो.

        2. मुलगी पळते.

        3. मी करतो.

    वरील वाक्यात कर्म नाही.यातील क्रियापद अकर्मक आहे. 

सकर्मक कर्तरी प्रयोग - ज्या कर्तरी प्रयोगात कर्म असते व क्रियापद सकर्मक असते त्या कर्तरी प्रयोगास सकर्मक कर्तरी प्रयोग असे म्हणतात. 

उदा.  1. रेखा स्वंयपाक करते.

        2. रमेश मोबाईल आणतो.

        3. तो पाणी पितो.

        4. शिक्षक व्याकरण शिकवतात.

    वरील वाक्यात कर्म आहे.यातील क्रियापद सकर्मक आहे.कर्तरी प्रयोगातील क्रियापद सकर्मक असते त्या कर्तरी प्रयोगास  सकर्मक कर्तरी प्रयोग असे म्हणतात.

 

2. कर्मणी प्रयोग (Passive Voice) :

    कर्माच्या लिंग,वचन,पुरुषानुसार क्रियापद बदलत असेल तर त्या प्रयोगास कर्मणी प्रयोग (Passive Voice) असे म्हणतात.

        उदा . विनायकने पुस्तक वाचले.

  (वरील वाक्यातील कर्ता,कर्म,क्रियापद ओळखुया -  

    वाचणारा कोण?  -  विनायकने  (कर्ता) 

  • काय वाचतो? - पुस्तक (कर्म) 

    वाचतो  - क्रियापद

  • वरील वाक्यातील कर्माचे लिंग,वचन,पुरुष बदलल्यास क्रियापदाच्या रुपात बदल होतो का पाहुया.      

    विनायक पुस्तक वाचतो.

    विनायकने  कविता वाचली. (कर्माचे लिंग बदलल्यास क्रियापद - वाचली.)

    विनायकने पुस्तके वाचली. (कर्माचे वचन बदलल्यास क्रियापद - वाचली.)

    विनायकने ते वाचले. (कर्माचे पुरुष  बदलल्यास क्रियापद - वाच)

         वरील वाक्यातील कर्माच्या लिंग,वचन,पुरुषाप्रमाणे क्रियापदाचे रूप बदलते.म्हणून अशा वाक्यांना कर्मणी प्रयोग असे म्हणतात.

    कर्मणी प्रयोगाची कांही उदाहरणे -

          1. सुशांतने लाडू खाल्ला.

         2. आजीने गोष्ट सांगितली.

         3. विराटने चेंडू टाकला.
    
        4. आशिषने अभ्यास केला. 
(टीप -कर्मणी प्रयोग ओळखण्याची सोपी युक्ती.- 
       कर्म प्रथमा विभक्तीत असते.
      क्रियापद भूतकाळात असते. 
     उदा - रामाने बैल बांधला. 
 
    3. भावे प्रयोग : 
        जेव्हा कर्त्याच्या किंवा कर्माच्या लिंग किवा वचनात बदल करूनही क्रियापद बदलत नाही तेव्हा त्या प्रयोगास भावे प्रयोग असे म्हणतात.

    उदा. सिमाने मुलांना मारले.

            पोलिसांनी चोरांना पकडले.

            राजाने पहारेकऱ्यांना बोलावले.

            त्याने आता घरी जावे.
 
(टीप -भावे प्रयोग ओळखण्याची सोपी युक्ती.- 
 कर्त्याला तृतीय / चतुर्थी विभक्ती प्रत्यय असतो. 
 कर्म असल्यास कर्माला द्वितीय विभक्ती प्रत्यय असतो.
 क्रियापद एकारांत असते म्हणजे शेवटच्या अक्षरात ए मिसळलेला असतो. 
                    उदा. रामाने बैलास बांधले.

प्रयोग या घटकावरील ऑनलाईन टेस्टसाठी येथे स्पर्श करा..



 

टिप्पणी पोस्ट करा

आपल्या प्रतिक्रिया आमच्यासाठी महत्वाच्या आहेत.
कांही शंका असल्यास नक्की विचारा..
Cookie Consent
We serve cookies on this site to analyze traffic, remember your preferences, and optimize your experience.
Oops!
It seems there is something wrong with your internet connection. Please connect to the internet and start browsing again.